Zanadou

Online content: de juridische do’s en dont’s

  • Geplaatst door Eva
  • 12 maart 2020
  • The Art of...
  • recht
  • guideline

Voor jouw website wil je graag een afbeelding gebruiken die je hebt gevonden op Instagram. En je wilt ook die succesvolle blog van je Amerikaanse collega posten op jouw website. Of je gebruikt muziek van een ander als achtergrondgeluid in je YouTube post. Er zijn eindeloos veel voorbeelden en het gebeurt veelvuldig, maar mag dit nou eigenlijk?

Eigenlijk is het antwoord heel simpel: nee, dit mag niet, tenzij je toestemming hebt verkregen van de maker. Voor alle online content (tekst, foto’s, filmpjes, etc.) gelden dezelfde regels als offline: je mag content niet zomaar overnemen. Er is dan namelijk sprake van een hergebruik van een auteursrechtelijk beschermd werk en de enige die dit recht heeft, is de auteursrechthebbende.

Een werk (dat kan dus o.a. een foto, tekst of video zijn) is auteursrechtelijk beschermd wanneer het een eigen en oorspronkelijk karakter heeft dat de stempel van de maker draagt. Dat heeft dan kort gezegd als consequentie dat je in principe altijd toestemming van de maker moet hebben om het te gebruiken. En uiteraard vice versa: anderen die jouw werk willen hergebruiken, moeten altijd jouw toestemming vragen.

Het maakt niet uit hoe het werk is gemaakt, analoog of digitaal, of via welk medium het verschijnt: het auteursrecht is techniek neutraal. De drempel om een werk in de zin van de Auteurswet te verkrijgen is overigens relatief laag, zodat er redelijk snel sprake is van een werk in de zin van de Auteurswet. Het hoeft dus echt niet altijd te gaan om kunst met een grote ‘K’. Ook ontstaat het auteursrecht automatisch, simpelweg door het maken van een werk. Er is geen registratie of andere handeling vereist. Het toevoegen van een ©-teken is dus ook niet nodig. Dit gebeurt vaak wel omdat het een bepaalde boodschap uitdraagt: ‘let op, dit werk is auteursrechtelijk beschermd’.

Wil je toch een werk van een ander gebruiken? Let dan vooral op het volgende.

Toestemming: Misschien wel de eenvoudigste manier is het vragen van toestemming aan de rechthebbende van het oorspronkelijk werk dat je wilt gebruiken. Doe dit altijd schriftelijk. Het kan zijn dat de rechthebbende toestemming geeft onder voorwaarden, bijvoorbeeld het vermelden van de naam en/of bronvermelding of tegen een betaling. Dit recht heeft de auteursrechthebbende. Als je akkoord gaat met de gestelde voorwaarden dan mag je het werk gebruiken.

Portretrecht: Bij het hergebruiken van foto’s is het van belang om je te realiseren dat op een foto ook een portretrecht kan rusten. Als een portret in opdracht is gemaakt, dan is voor gebruik daarvan altijd toestemming nodig van de geportretteerde en van de maker die de foto heeft gemaakt.

Creative Commons: Een andere manier om content van anderen te gebruiken is om content die is voorzien van een Creative Commons (hierna: CC) licentie te pakken. De maker van een werk heeft dan vooraf al toestemming gegeven om een werk te mogen gebruiken. Er zijn zes verschillende CC- licenties en aan elke CC-licentie zijn andere voorwaarden verbonden. Uitleg over deze licenties kun je vinden op www.creatievecommons.nl. Ook vind je op de website een zoekmachine voor CC-content. Let wel op, ook hier geldt dat er andere rechten op het CC-materiaal kunnen rusten, zoals een portretrecht, waar separaat toestemming voor moet worden gevraagd aan de geportretteerde.

Citaatrecht: Ook op internet geldt dat je mag citeren. Mits je je houdt aan de regelgeving hierover. Kortweg houdt dit in dat je verplicht bent om de bron en de maker te vermelden. Ook mag niet meer worden geciteerd dan nodig is. Een hele tekst integraal overnemen zonder toestemming is dus iets anders dan citeren.

Stockmateriaal: Op internet bestaan vele databanken met content vol foto’s, muziek en afbeeldingen, die ook wel ‘stock websites’ worden genoemd. Hier kan je, al dan niet tegen betaling, content downloaden. Toch is het zaak goed op te blijven letten. Ook deze stock websites hanteren namelijk licentievoorwaarden, die rusten op de content die ze aanbieden. In deze voorwaarden staat omschreven wat je met de content mag doen en welke voorwaarden daaraan verbonden zijn. Zo is commercieel gebruik bijvoorbeeld niet altijd toegestaan. Ook is vaak bronvermelding verplicht en kunnen er nog tal van voorwaarden rusten op de aangeboden content. Controleer dus altijd de licentievoorwaarden die rusten op de content die je koopt of gratis downloadt via een dergelijke site. Nog een tip: maak altijd een screenshot van de stockwebsite waar je materiaal downloadt en sla de licentievoorwaarden op. Zo heb je bewijsmateriaal tegen welke voorwaarden je stock materiaal hebt gedownload, mocht er onverhoopt toch een claim binnenkomen.

Publiek domein: In Nederland, en in een hoop andere landen, geldt de regel dat 70 jaar na de dood van de maker het werk in het publieke domein komt. Dit betekent dat je dan een werk zonder restricties mag gebruiken. Je hoeft dan dus ook geen toestemming te vragen aan de rechthebbende. Deze termijn gaat in vanaf de eerste januari, volgende op het jaar waarin de maker is overleden.

Hyperlink: Verwijzen naar andere content door een hyperlink is vaak toegestaan. Het Europese Hof van Justitie oordeelde in een zaak dat voor het plaatsen van een hyperlink naar een werk die op een andere website vrij beschikbaar is, geen toestemming nodig is van de auteursrechthebbende. Is er bijvoorbeeld sprake van content die alleen beschikbaar is voor abonnees achter een inlogcode of een wachtwoord, dan is een link naar het volledige werk niet toegestaan. Ook een hyperlink naar illegale content waarvan de gebruiker wist of had moeten weten dat die content niet rechtmatig is gepubliceerd, is niet toegestaan.

Embedden: Naast hyperlinks plaatsen kun je ook content embedden. Dit houdt in dat je de content van een andere website zichtbaar maakt binnen je eigen website, zonder dat de content wordt verplaatst. In 2014 heeft het Europese Hof van Justitie een uitspraak gedaan over het embedden van content. Het Hof oordeelde heel simpel gezegd dat content van een andere website, zoals een foto van Flickr of filmpje van Youtube, mag worden 'embedded', afhankelijk van hoe dit gebeurt. Als dit bijvoorbeeld gebeurt door een vrij toegankelijk werk op een andere website (d.m.v. een hyperlink) te embedden, dan is dit toegestaan. Het kan onder bepaalde omstandigheden niet zijn toegestaan, bijvoorbeeld als de suggestie wordt gewerkt dat het om eigen content gaat. Ook hier geldt net als bij hyperlinken dat de content waarnaar wordt embedded wel door de maker vrij beschikbaar moet zijn gesteld voor het publiek. Mocht het werk alleen toegankelijk zijn voor abonnees met een inlogcode, dan is embedden niet toegestaan.

Wat als het toch fout gaat?
Je zult de eerste niet zijn die een claim krijgt vanwege inbreuk op het auteursrecht, die overigens behoorlijk hoog kunnen worden. De auteursrechthebbende kan in het geval van inbreuk een schadevergoeding en/of winstafdracht vorderen. Het vervelende is dat je dit niet meer ongedaan kunt maken, als de inbreukmakende handeling eenmaal heeft plaatsgevonden. Snel de content offline halen na het ontvangen van een claim heeft geen zin, je bent dan veelal nog steeds een vergoeding voor gebruik verschuldigd. Wel is het belangrijk om de content zo snel mogelijk te verwijderen als je een claim ontvangt, want dan is er in elk geval geen sprake meer van de inbreukmakende handeling.

Het auteursrecht kan meedogenloos zijn. Zelfs als per ongeluk je nieuwe stagiaire de inbreukmakende content online heeft gezet of als de content slechts drie dagen online heeft gestaan: dit zijn allemaal geen verzachtende omstandigheden om onder een claim uit te komen. Zelfs niet als je volledig te goeder trouw handelde en écht niet wist dat je inbreuk hebt gepleegd.

Tot slot nog een aantal misverstanden over online content en social media platforms:

- ‘Er staat geen ©-teken bij de content, dus ik mag het gewoon gebruiken.’ Nope.. Ook werken zonder een ©-teken worden beschermd door het auteursrecht.

- ‘Het staat op social, dus het is rechtenvrij.’ Nope. Als je iets deelt op social media dan rusten er nog steeds rechten op een werk, mits het een werk is in de zin van de Auteurswet. Op sommige platforms geef je wel een licentie voor gebruik van de content voor bepaalde doeleinden aan het platform. Zo geef je bijvoorbeeld via de algemene voorwaarden van Facebook de toestemming om materiaal wat jij plaatst te kunnen ‘delen’ via de delenknop.

- ‘Als ik op Instagram een foto van iemand anders gebruik en er onder zet ’Notmypic’ dan mag het wel’. Nope. Regrammen mag niet. Ook niet via speciaal daarvoor uitgebrachte regram apps en ook niet met naamvermelding. Toestemming van de rechthebbende is altijd vereist.

- 'Afbeeldingen op Pinterest zijn vrij van auteursrechten.' Nope. Je mag wel repinnen, embedden en hyperlinken, maar de afbeeldingen zonder toestemming op je eigen website of blog gebruiken mag niet.

*Onderstaande is eerder verschenen in uitgebreide vorm: mr. drs. Eva Schieveld & mr. Peggy de Jonge, Handboek recht voor de culturele sector, Amsterdam: Wolters Kluwer/Van Gogh Museum, 2018.

Copyright Mural